Kobiety ciężarne w obozie
Ile kobiet w ciąży deportowano do obozu Stutthof? Częściowo zachowane źródła pozwalają na potwierdzenie jedynie kilkudziesięciu takich przypadków, choć z pewnością było ich znacznie więcej — zwłaszcza w 1944 r., gdy do KL Stutthof trafiły tysiące kobiet.
Macierzyństwo w obozie koncentracyjnym było doświadczeniem skrajnym – naznaczonym cierpieniem, lękiem i próbą walki o życie, zarówno własne, jak i dziecka. Finał tej walki był najczęściej tragiczny.
Historia Cecylii Stenke jest wyjątkowa, bo stanowi pierwsze potwierdzone źródłowo świadectwo narodzin dziecka więźniarki w obozie Stutthof.
Cecylia Stenke była 37-letnią Polką, matką czwórki dzieci. Pochodziła z Kaszub. Do Stutthofu trafiła 12 grudnia 1941 r. z placówki gdańskiej policji kryminalnej jako zakładniczka. Mając status więźniarki policyjnej pozostawała w dyspozycji gdańskiej policji, która prowadziła w jej sprawie śledztwo. W obozie Stutthof otrzymała numer 12405. Kiedy znalazła się w Stutthofie była w piątym miesiącu ciąży. Po trzech miesiącach, 8 marca 1942 r. na kobiecym oddziale szpitala obozowego urodziła, przedwcześnie, martwego chłopca. Cecylia Stenke przebywała w obozie do 12 sierpnia 1943 r., kiedy to została ponownie przekazana do policyjnego aresztu. Jej dalszy los pozostaje nieznany.
Zmarłemu dziecku Cecylii Stenke wystawiony został akt zgonu, który znajduje się w księdze stanu cywilnego z 1942 r.
O innych przypadkach narodzin dzieci w obozie Stutthof w 1942 r. nic nie wiadomo, ponieważ nie zachowały się na ten temat informacje źródłowe.
Kobiety przybyłe do obozu poddawano badaniom, a informacje z wywiadu medycznego wpisywano do książki szpitalnej.
Książka szpitalna z roku 1943, jedyny taki zachowany egzemplarz, obejmuje okres od marca do grudnia i zawiera nazwiska osiemnastu kobiet, u których w dniu przyjęcia do obozu stwierdzono ciążę. Były to Polki, Żydówki, Niemki i Rosjanki. Większość z nich otrzymała kategorię więźniarek wychowawczych i po pewnym czasie została zwolniona z obozu z nakazem podjęcia pracy. Dwie z nich – Żydówki – odesłano do KL Auschwitz. Pozostałe, jako więźniarki polityczne, skazano na bezterminowy pobyt w obozie.
Nie są znane nazwiska innych kobiet w ciąży, które trafiły do obozu w styczniu i lutym 1943 r. – w okresie, którego nie obejmuje ewidencja księgi szpitalnej. Z tego powodu nie można ustalić dokładnej liczby tych więźniarek.
Rok 1944 zapisał się w szczególny sposób w historii obozu Stutthof. Był to czas napływu znacznej liczby kobiet, wśród których liczebnie przeważały Żydówki. Na uwagę zasługują też Polki, m.in. mieszkanki Warszawy.
Źródła z tego okresu dotyczące więźniarek w ciąży są niestety bardzo skromne. Dokumenty obozowe potwierdzają zaledwie kilka takich przypadków. Więcej informacji wnoszą relacje świadków, są one jednak nieliczne i nie pozwalają ani na pełne odtworzenie losów tych kobiet, ani tym bardziej na ustalenie dokładnych danych liczbowych.
W szczególnie dramatycznej sytuacji były więźniarki żydowskie, które skazano na zagładę. Po przywiezieniu do obozu, podczas selekcji, Żydówki będące w ciąży uznawano za niezdolne do pracy i kierowano na śmierć w komorze gazowej. W przypadkach, gdy ciąża nie została rozpoznana w trakcie selekcji i poród następował już w obozie, nowo narodzone dzieci były zabijane.
W ostatnich miesiącach istnienia obozu Stutthof, podczas równocześnie prowadzonej ewakuacji więźniów, według relacji jednej z więźniarek opiekującej się chorymi w szpitalu obozowym w obozie urodziło się około siedmioro dzieci.
Na podstawie dokumentu obozowego z 23 kwietnia 1945 r. zawierającego zbiorcze informacje o liczebności więźniów wiadomo, że tego dnia w obozie znajdowało się 30. dzieci. Dzieci te wraz z matkami wzięły udział w ewakuacji morskiej, na barkach o nazwach „Wolfgang” i „Vaterland”.
Relacje więźniarek potwierdzają również fakt, że porody odbywały się w skrajnie dramatycznych warunkach — zarówno podczas ewakuacji pieszej, jak i morskiej.
Po pierwszej ewakuacji obozu (od stycznia 1945 r. do kwietnia 1945 r.) urodziło się około siedmioro niemowląt. Część matek przybyła do obozu po powstaniu warszawskim. Była też m.in. jedna Rosjanka, także Estonka. Dzieci, dzięki opiece więźniarek, dzięki dokarmianiu mlekiem, za wyjątkiem jednego, przeżyły. Zdobywanie mleka było możliwe, gdyż w tym czasie większość władz obozowych już uciekła. Część z dzieci została ewakuowana jedną z barek do Szwecji i stamtąd po dłuższej pielęgnacji odesłane do kraju. (relacja Stanisławy Kłosińskiej)